Bir kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl paylaştırılacağını belirleyen en önemli hukuki araçlardan biri vasiyetnamedir. Türk hukukunda vasiyetname, kişinin son iradesini yazılı olarak ortaya koymasını sağlar. Ancak vasiyetnamenin geçerli sayılabilmesi için belirli şekil şartlarına uyulması zorunludur. Bu şartlara uyulmaması hâlinde vasiyetname iptal davalarına konu olabilir ve kişinin son iradesi hiçbir hüküm doğurmayabilir.
Vasiyetname Nedir?
Vasiyetname, bir kişinin (vasiyetçinin) sağlığında düzenleyerek ölümünden sonra hüküm ifade etmesini istediği tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruf belgesidir. Vasiyetname ile kişi mal varlığını devredebilir, belirli bir kişiye belirli mal bırakabilir, vakıf kurabilir, tanıma dışında çeşitli aile hukuku tasarruflarında bulunabilir.
Türk Medeni Kanunu vasiyetnameyi düzenleyen temel kaynaktır. Kanuna göre vasiyetname yapabilmek için vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş olması gerekmektedir.
Vasiyetname Türleri
Türk hukukunda üç tür vasiyetname düzenlenmiştir: resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname.
1. Resmî Vasiyetname
Resmî vasiyetname, bir resmî görevli önünde ve iki tanık huzurunda düzenlenen vasiyetname türüdür. Düzenleme yetkisi noter, sulh hâkimi veya yetkili diğer görevlilere tanınmıştır.
Resmî vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için şu şartların sağlanması gerekir:
- Vasiyetçi iradesini resmî görevliye bildirir; görevli bunu yazıya geçirir.
- Belge vasiyetçi tarafından okunur ve imzalanır.
- İki tanık, vasiyetçinin belgeyi kendi iradesiyle imzaladığını onaylamak üzere belgeyi imzalar.
- Tanıklar belgeyi okuyamaz; yalnızca vasiyetçinin beyan ve imzasını onaylar.
Tanık olamayacak kişiler kanunda açıkça sayılmıştır. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar ile vasiyetname ile menfaat elde edecek kişiler ve bunların belirli derecedeki yakınları tanık olamaz.
2. El Yazılı Vasiyetname
El yazılı vasiyetname, Türk hukukundaki en sık kullanılan vasiyetname türlerinden biridir. Herhangi bir resmî görevli veya tanık gerekmeksizin kişi tarafından bizzat düzenlenebilmesi, bu türü pratik kılmaktadır. Ancak basit görünümüne karşın şekil şartları son derece katıdır.
Geçerli bir el yazılı vasiyetname için şu üç şartın tamamının birlikte bulunması zorunludur:
- Başından sonuna kadar el yazısı ile yazılmış olması: Daktilo, bilgisayar yazıcısı veya başkasının el yazısı ile yazılan vasiyetname geçersizdir.
- Düzenlendiği yıl, ay ve günü içermesi: Tarih eksikliği veya hatalı tarih, vasiyetnameyi geçersiz kılabilir.
- Vasiyetçinin el yazısıyla atılmış imzasını taşıması: İmzanın vasiyetnamenin sonunda yer alması gerektiği kabul edilmektedir.
El yazılı vasiyetname saklanmak üzere notere veya sulh mahkemesine bırakılabilir. Bu zorunlu olmamakla birlikte ileride doğabilecek uyuşmazlıklar açısından önemli bir güvence sağlar.
3. Sözlü Vasiyetname
Sözlü vasiyetname, yalnızca olağanüstü hâllerde başvurulabilen istisnai bir vasiyetname türüdür. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, salgın hastalık veya savaş gibi koşullar nedeniyle resmî ya da el yazılı vasiyetname düzenleyemeyen kişi, sözlü vasiyetname yapabilir.
Sözlü vasiyetnamenin koşulları şöyledir:
- Vasiyetçi, son arzularını iki tanığa sözlü olarak beyan eder.
- Tanıklar, vasiyetçinin beyanını ve bu beyanın yapıldığı koşulları içeren tutanağı vakit geçirmeksizin yazıya geçirerek tarih koyar ve imzalar; ardından belgeyi bir sulh veya asliye mahkemesine teslim eder.
- Olağanüstü hâlin ortadan kalkmasından itibaren bir ay geçmesiyle sözlü vasiyetname kendiliğinden geçersiz hâle gelir; vasiyetçi hâlâ hayatta ise bu süre içinde resmî ya da el yazılı vasiyetname düzenleme imkânı doğar.
Vasiyetnameyi Geçersiz Kılan Hâller
Bir vasiyetname aşağıdaki durumlarda iptal davasına konu olabilir ya da kendiliğinden hükümsüz sayılabilir:
- Şekil eksiklikleri: Yukarıda sayılan şekil şartlarından herhangi birinin yerine getirilmemiş olması.
- Ehliyetsizlik: Vasiyetnamenin düzenlendiği anda vasiyetçinin ayırt etme gücünden yoksun olması.
- İrade sakatlığı: Hata, hile, korkutma veya yanıltma yoluyla vasiyetnamenin yaptırılmış olması.
- Saklı pay ihlali: Vasiyetname saklı paylı mirasçıların haklarını zedeliyorsa bu mirasçılar tenkis davası açabilir. Vasiyetname iptal edilmez; yalnızca saklı payı aşan kısım tenkis edilir.
- İmkânsızlık veya ahlaka aykırılık: Vasiyetnamenin konusunun imkânsız ya da hukuka veya ahlaka aykırı olması.
Vasiyetnamenin Açılması ve Tescili
Vasiyetçinin ölümünden sonra, vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi bunu vakit geçirmeksizin yetkili sulh mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme vasiyetnameyi açar ve ilgililere tebliğ eder. Vasiyetnamenin açılmasından itibaren belirli süreler içinde iptal davası açılabilir; bu sürelerin kaçırılması hak kayıplarına yol açabileceğinden dikkatli olunmalıdır.
Sonuç
Vasiyetname, kişinin mal varlığı üzerindeki iradesini ölümünden sonra da koruma altına alan önemli bir hukuki araçtır. Ancak bu iradeyi geçerli kılabilmek, büyük ölçüde şekil şartlarına eksiksiz uyulmasına bağlıdır. Küçük bir eksiklik ya da yanlış uygulama, yıllarca geçerli olduğu zannedilen bir vasiyetnamenin iptal edilmesiyle sonuçlanabilir. Bu nedenle vasiyetname düzenlenmeden önce hukuki destek almak, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde engeller.
Vasiyetname düzenleme, itiraz etme veya iptal davası açma konusunda hukuki bilgi almak isterseniz büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Bilgisayarda yazıp imzaladığım vasiyetname geçerli midir?
Hayır. El yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar vasiyetçinin kendi el yazısıyla kaleme alınması zorunludur. Bilgisayar çıktısı üzerine atılan imza, el yazılı vasiyetnameyi geçerli kılmaz. Bilgisayar ortamında hazırlanan bir vasiyetname ancak noter önünde resmî vasiyetname olarak düzenlenirse hukuki geçerlilik kazanır.
Vasiyetnamemi istediğim zaman değiştirebilir miyim?
Evet. Vasiyetname tek taraflı bir hukuki işlem olduğundan vasiyetçi, hayatta olduğu sürece vasiyetnamesini istediği zaman kısmen ya da tamamen geri alabilir (rücu) ya da yeni bir vasiyetname düzenleyebilir. Sonraki tarihli vasiyetname, öncekiyle çelişen hükümleri ortadan kaldırır.
Saklı pay nedir ve vasiyetname saklı payı tamamen ortadan kaldırabilir mi?
Saklı pay, kanunun belirli mirasçılara (altsoy, ana-baba ve bazı hâllerde eş) güvence altına aldığı asgari miras payıdır. Vasiyetname bu payları ortadan kaldıramaz; saklı payını alamayan mirasçılar tenkis davası açarak haklarını talep edebilir.
Vasiyetnameye itiraz için süre var mıdır?
Evet. Vasiyetnamenin iptali için belirli hak düşürücü süreler öngörülmüştür. Bu süreler; vasiyetnamenin iptal sebebinin öğrenildiği tarih ile vasiyetçinin ölüm tarihine göre farklılık göstermektedir. Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açacağından, bir vasiyetnameye itiraz etmeyi düşünenler zaman kaybetmeden hukuki destek almalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.