Türkiye’de miras bırakan ya da mirasçı konumunda bulunan yabancı uyruklu kişilerin hakları, hem Türk iç hukukunu hem de uluslararası özel hukuk kurallarını ilgilendiren karmaşık bir alandır. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye’deki taşınmazları, ya da Türkiye’de ikamet eden yabancıların buradaki mal varlıkları söz konusu olduğunda hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ve mirasın nasıl paylaşılacağı büyük önem kazanmaktadır. Bu yazıda yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’deki miras haklarına ilişkin temel hukuki çerçeve sade bir dille ele alınmaktadır.
Hangi Hukuk Uygulanır? Milletlerarası Özel Hukuk Kuralları
Bir miras uyuşmazlığında yabancılık unsuru bulunduğunda, öncelikle hangi devletin hukukunun uygulanacağının belirlenmesi gerekir. Bu soruyu Türk hukukunda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) yanıtlamaktadır.
MÖHUK’un ilgili hükümleri uyarınca miras, kural olarak miras bırakanın ölüm anındaki milli hukukuna tabidir. Yani Türkiye’de mal varlığı bulunan bir Alman vatandaşı vefat ettiğinde, mirasın genel olarak Alman hukuku çerçevesinde değerlendirileceği sonucu doğabilir.
Ancak bu genel kuralın önemli bir istisnası vardır: Türkiye’de bulunan taşınmazlara ilişkin miras meseleleri, Türk hukukuna tabidir. Bir yabancının Türkiye’deki evi, arsası veya işyeri söz konusu olduğunda Türk Medeni Kanunu ve ilgili mevzuat devreye girer.
Yabancı Uyrukluların Türkiye’de Taşınmaz Edinme ve Miras Hakkı
Yabancı uyruklu kişiler, belirli koşullar altında Türkiye’de taşınmaz edinebilir ve bu taşınmazlar üzerindeki miras hakları da genel kurallara tabidir. Bu hakkın sınırları 2644 sayılı Tapu Kanunu‘nda düzenlenmiştir.
Yabancı bir kişi, mirasçı sıfatıyla Türkiye’de taşınmaz edinebildiği gibi miras bırakan konumunda da olabilir. Ne var ki taşınmaz ediniminde karşılıklılık ilkesi ve yasal sınırlamalar önemli bir rol oynamaktadır. Özellikle bazı ülke vatandaşlarının veya belirli askeri yasak bölgelerdeki taşınmazların edinimi kısıtlanabilmektedir.
Yabancı uyruklu bir mirasçının, kanuni süre içinde taşınmazı devralamaması ya da devretmek zorunda kalması halinde taşınmazın satışı ve bedelin mirasçıya ödenmesi gibi çözüm yolları gündeme gelebilir.
Türkiye’de Mirasçı Olan Yabancıların Tabi Olduğu Temel Kurallar
Yasal Mirasçılık
Türk hukuku kapsamında değerlendirilen bir miras söz konusu olduğunda yabancı uyruklu mirasçılar, Türk Medeni Kanunu’ndaki zümre sistemine göre belirlenen sıralamaya göre hak kazanır. Birinci zümreyi miras bırakanın altsoyu, ikinci zümreyi anne-baba ve onların altsoyu, üçüncü zümreyi ise büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyları oluşturmaktadır. Sağ kalan eş ise her zümreyle birlikte belirli oranlarda mirasa katılır.
Saklı Pay Hakkı
Türk hukukunda bazı mirasçılar saklı pay güvencesinden yararlanır. Bu mirasçılar vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle bu paydan yoksun bırakılamaz. Saklı pay oranları kanunda belirlenmiş olup miras bırakanın bu payları ihlal eden tasarrufları tenkis davası yoluyla iptal ettirilebilir.
Vasiyetname ile Miras Planlaması
Yabancı uyruklu kişiler Türkiye’de geçerli bir vasiyetname düzenleyebilir. Vasiyetnamenin geçerli sayılabilmesi için Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen şekil şartlarına uyulması ya da uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde yabancı ülkede düzenlenmiş vasiyetnamenin Türkiye’de tanınması gerekebilir.
Miras İşlemlerinde İzlenecek Pratik Adımlar
Türkiye’de miras işlemi başlatmak isteyen yabancı uyruklu mirasçıların dikkat etmesi gereken bazı pratik adımlar şunlardır:
Veraset ilamı almak: Mirasçılık sıfatının resmi olarak belirlenmesi için Türk mahkemelerinden veya noter aracılığıyla veraset ilamı (mirasçılık belgesi) alınması gerekebilir. Yabancı mahkemelerde düzenlenmiş belgeler ise tanıma-tenfiz prosedürüne tabi olabilir.
Veraset ve intikal vergisi: Türkiye’de miras yoluyla edinilen mal varlıkları Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında vergiye tabidir. Oran ve muafiyet tutarları düzenli olarak güncellenmektedir.
Tapu devri işlemleri: Mirasçıların taşınmazlar üzerindeki haklarının tapu siciline tescil edilmesi için ilgili tapu müdürlüğüne başvurulması gerekmektedir. Bu süreçte apostil onaylı belgelerin Türkçe tercümesiyle birlikte sunulması zorunlu olabilir.
Banka hesapları ve menkul varlıklar: Miras bırakanın Türkiye’deki banka hesapları veya menkul kıymetleri için ilgili kurumlara mirasçılık belgesiyle başvurulması gerekmektedir.
Çifte Vatandaşlık ve Özel Durumlar
Hem Türk hem de yabancı bir devletin vatandaşı olan kişilerin miras işlemlerinde hangi milli hukukun esas alınacağı, MÖHUK hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Bu gibi durumlarda etkin milliyet ilkesi belirleyici olabilmektedir; kişinin hangi devletle daha sıkı bağlantısı varsa o devletin hukukunun uygulanması söz konusu olabilir.
Sonuç
Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’deki miras hakları; uygulanacak hukukun tespiti, taşınmaz edinim sınırlamaları, vergi yükümlülükleri ve resmi belgelendirme süreçleri bakımından pek çok katmanı bir arada barındıran bir alandır. Her somut olayda miras bırakanın uyruğu, malvarlığının niteliği ve bulunduğu ülke gibi faktörler sonucu doğrudan etkileyebilmektedir. Bu nedenle miras işlemlerine başlamadan önce uzman hukuki destek almak büyük önem taşır.
Türkiye’deki miras hukuku sürecinize ilişkin sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı uyruklu biri Türkiye’deki taşınmazı miras yoluyla edinebilir mi?
Evet, kural olarak mümkündür; ancak taşınmazın bulunduğu bölge, kişinin uyruğu ve yasal sınırlamalar bu hakkı doğrudan etkileyebilir. Tapu Kanunu’ndaki kısıtlamalar ve karşılıklılık şartı dikkate alınmalıdır.
Türkiye’de vefat eden yabancı bir kişinin mirası için hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK uyarınca genel kural olarak miras bırakanın milli hukuku esas alınır. Ancak Türkiye’deki taşınmazlar için Türk hukuku uygulanır. Bu kural, pratik sonuçlar bakımından önemli farklılıklar yaratabilmektedir.
Yurt dışında düzenlenen vasiyetname Türkiye’de geçerli midir?
Yabancı ülkede usulüne uygun düzenlenmiş vasiyetname, belirli koşullar altında Türkiye’de de geçerli kabul edilebilir. Bunun için vasiyetnamenin düzenlendiği ülkenin hukukuna ve uluslararası özel hukuk kurallarına uygunluğu incelenmelidir.
Türkiye’deki miras için veraset vergisi ödenir mi?
Evet, Türkiye’de miras yoluyla intikal eden mal varlıkları veraset ve intikal vergisine tabidir. Vergi oranları ve muafiyet sınırları mal varlığının türüne ve değerine göre değişmekte olup güncel tutarlar için yetkili makamların teyit edilmesi önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.