Evlilik öncesinde veya evlilik süresince eşlerin mal varlıkları üzerindeki hakları ve yükümlülükleri, Türk hukuku çerçevesinde belirli kurallara bağlanmıştır. Bu kuralların bir kısmı kanun tarafından doğrudan belirlenmekte; bir kısmı ise eşlerin özgür iradeleriyle şekillendirilebilmektedir. İşte bu noktada mal rejimi sözleşmeleri devreye girer. Peki eşler hangi mal rejimlerini seçebilir, bu seçimin pratik sonuçları nelerdir? Aşağıda Türk Medeni Kanunu çerçevesinde mal rejimi türleri sade bir dille ele alınmaktadır.
Mal Rejimi Sözleşmesi Nedir?
Mal rejimi sözleşmesi; eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri ve mevcut mal varlıklarının nasıl yönetileceğini, birbirine karşı ne tür sorumluluklarının bulunacağını ve evliliğin sona ermesi hâlinde malların nasıl paylaşılacağını düzenleyen hukuki bir sözleşmedir. Türk hukukunda bu alan, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun ilgili hükümleriyle düzenlenmektedir.
Eşler, kanunda öngörülen mal rejimlerinden birini serbestçe seçebilir ya da aralarında geçerli olan yasal mal rejimini olduğu gibi kabul edebilirler. Herhangi bir sözleşme yapılmaması hâlinde yasal mal rejimi kendiliğinden uygulanır.
Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Eşler arasında başka bir sözleşme bulunmadığı takdirde uygulanan rejim, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde temel ayrım, malların “edinilmiş mal” ya da “kişisel mal” olup olmadığına göre yapılır.
Edinilmiş Mallar
Evlilik süresince her eşin çalışmasının karşılığında elde ettiği gelirler, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar ve edinilmiş malların gelirleri bu kategoriye girer. Evliliğin sona ermesi hâlinde her eş, diğerinin edinilmiş malları üzerinde katılma alacağı hakkına sahip olabilir .
Kişisel Mallar
Evlilik öncesinde sahip olunan mallar, miras yoluyla veya karşılıksız kazanım yoluyla edinilen mallar ve kişisel kullanıma özgü eşyalar kişisel mal sayılır. Bu mallar kural olarak paylaşımın dışında tutulur.
Edinilmiş mallara katılma rejimi, gündelik hayatta en yaygın karşılaşılan rejimdir ve özellikle aile içi emek katkısını gözetmesi bakımından dengeli bir yapı öngörmektedir.
Seçimlik Mal Rejimleri
Eşler, kanunun öngördüğü üç seçimlik mal rejiminden birini sözleşmeyle kabul edebilirler. Bu rejimler; mal ayrılığı rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ve mal ortaklığı rejimidir.
1. Mal Ayrılığı Rejimi
Bu rejimde her eş, kendi mal varlığı üzerinde tam anlamıyla bağımsız bir konuma sahiptir. Evlilik boyunca edinilen mallar yalnızca onu edinen eşe aittir; diğer eşin bu mallar üzerinde herhangi bir katılma hakkı doğmaz. Evliliğin sona ermesi hâlinde de mallar birleştirilmez, her eş yalnızca kendi adına kayıtlı ya da kendisine ait olan mallarla ayrılır.
Bu rejim özellikle her iki eşin de bağımsız ticari veya mesleki faaliyeti bulunduğu durumlarda tercih edilebilir. Ancak ilerleyen dönemde aile içi emek katkısının göz ardı edilmesine yol açabileceği de değerlendirilmelidir.
2. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi
Mal ayrılığı rejimiyle bazı benzerlikler taşıyan bu rejimde de evlilik süresince her eş kendi malları üzerinde tasarruf hakkını korur. Ancak bu rejimde evliliğin sona ermesi hâlinde belirli malların paylaşımına ilişkin özel düzenlemeler devreye girebilir . Özellikle aile konutu ve ev eşyalarının paylaşımı bakımından koruyucu hükümler içermesi, bu rejimi salt mal ayrılığından ayıran önemli bir unsurdur.
3. Mal Ortaklığı Rejimi
Bu rejim, eşler arasında en kapsamlı mal birliğini öngören seçenektir. Aksi kararlaştırılmadıkça eşlerin tüm malları ortak mal niteliği kazanır ve bu mallar her iki eş adına birlikte yönetilir. Evliliğin sona ermesi hâlinde ortak mallar eşit olarak paylaşılır .
Mal ortaklığı rejimi kendi içinde genel mal ortaklığı, edinilmiş mallarda ortaklık ve gelirlerinde ortaklık gibi alt türlere ayrılabilmektedir . Bu alt türlerin kapsamı ve uygulaması birbirinden önemli ölçüde farklılaşabildiğinden, tercih yapmadan önce hukuki değerlendirme yapılması büyük önem taşır.
Mal Rejimi Sözleşmesi Nasıl Yapılır?
Mal rejimi sözleşmesi, geçerli olabilmesi için resmî senet şeklinde düzenlenmesi ya da eşlerin imzalarının noterce onaylanması gerekir . Sözleşme evlilikten önce veya evlilik süresince her zaman yapılabilir; aynı şekilde değiştirilebilir ya da tamamen sona erdirilebilir.
Evlilik sırasında yapılan mal rejimi değişikliği, yeni sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren hüküm ifade eder; geriye dönük olarak uygulanmaz. Bu durum özellikle uzun süreli evliliklerde mal ayrımının tespiti açısından titiz bir değerlendirme yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
Sonuç
Türk hukuku, eşlere mal varlıklarını düzenlemede önemli bir özgürlük tanımaktadır. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi, sözleşme yapılmadığı her durumda devreye girerken; mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimleri eşlerin ihtiyaçlarına göre şekillendirilebilir. Hangi rejimin sizin koşullarınıza daha uygun olduğu, mevcut mal varlığınıza, ilerideki planlarınıza ve aile yapınıza göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle karar vermeden önce bir hukukçuya danışmak, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltabilir.
Mal rejimi sözleşmesi veya evlilik sürecindeki hukuki haklarınıza ilişkin sorularınız için bir avukattan hukuki danışmanlık almanızı tavsiye ederiz.
Sık Sorulan Sorular
Evlendikten sonra mal rejimi değiştirebilir miyiz?
Evet. Eşler evlilik süresince istedikleri zaman mal rejimlerini noter aracılığıyla değiştirebilirler. Yeni rejim, sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren geçerli olur .
Mal rejimi sözleşmesi yapılmazsa ne olur?
Herhangi bir sözleşme yapılmamışsa Türk Medeni Kanunu gereği edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır. Bu rejim altında evlilik süresince edinilen mallar belirli koşullarda paylaşım kapsamına girebilir.
Mal ayrılığı sözleşmesi yaparsak eşim hiçbir mala ortak olamaz mı?
Mal ayrılığı rejiminde kural olarak her eş yalnızca kendi adına edindiği malların sahibidir. Ancak belirli koşullarda katkı payı alacağı gibi talepler gündeme gelebileceğinden, bu konuda somut duruma göre hukuki değerlendirme yapılması önerilir .
Mal rejimi sözleşmesini kendimiz yazabilir miyiz?
Hayır. Mal rejimi sözleşmesinin geçerli sayılabilmesi için kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulması zorunludur. Adi yazılı sözleşmeler bu açıdan yeterli sayılmamaktadır . Sözleşmenin noter huzurunda düzenlenmesi veya imzaların noterce onaylatılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.